Πιο φτωχή η πολιτική ζωή της χώρας

Πέθανε, σε ηλικία 89 χρόνων, από πνευμονική ανεπάρκεια, ο καθηγητής και πρώην υπουργός Γεώργιος Αλέξανδρος Μαγκάκης. Η κηδεία του θα γίνει δημοσία δαπάνη και με τιμές εν ενεργεία υπουργού, όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Εσωτερικών, εκφράζοντας τα θερμά του συλλυπητήρια στην οικογένεια του εκλιπόντος.

Ο Αλέξανδρος Μαγκάκης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 25/6/1922. Ήταν γιος του βουλευτή Κυκλάδων Αντώνη Μαγκάκη και σύζυγος της Αγγελικής, κόρης του πρώην πρωθυπουργού Στυλιανού Γονατά.

Φοίτησε στη Νομική Σχολή Αθηνών την περίοδο 1940-46. Στη συνέχεια υπηρέτησε στο Πολεμικό Ναυτικό μέχρι το 1950 και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου το 1953, αναγορεύθηκε διδάκτωρ του Ποινικού Δικαίου. Το 1955, έγινε υφηγητής του Ποινικού Δικαίου στην Αθήνα και τέσσερα χρόνια αργότερα εντεταλμένος.

Παράλληλα με την πανεπιστημιακή καριέρα άσκησε το δικηγορικό επάγγελμα σε ποινικές δίκες ιδιαίτερα την περίοδο του »Ανένδοτου Αγώνα» όταν υπερασπίστηκε φοιτητές, εργάτες και άλλους πολιτικά διωκόμενους.

Το διάστημα 1962-1963, δίδαξε στο πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ της Γερμανίας ως επισκέπτης καθηγητής, ενώ το 1968, εξελέγη παμψηφεί έκτακτος καθηγητής του Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών, όμως η δικτατορία όχι μόνον δεν ενέκρινε τον διορισμό του αλλά τον Φεβρουάριο του 1969 τον απομάκρυνε οριστικά και από τη θέση του υφηγητή.

Οι παραδόσεις του στη Νομική Σχολή κατά τη διάρκεια της δικτατορίας των συνταγματαρχών και ιδιαίτερα η αποχαιρετιστήρια παράδοσή του, η οποία αποτέλεσε δημόσια αντιδικτατορική εκδήλωση τον οδήγησαν για πρώτη φορά στην Ασφάλεια της οδού Μπουμπουλίνας.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1969, συνελήφθη για αντιδικτατορική δράση. Έμεινε περίπου πέντε μήνες σε απομόνωση και υπέστη βασανισμούς, ενώ τον Απρίλιο του 1970, καταδικάστηκε από το έκτακτο στρατοδικείο της Αθήνας στη δίκη της »Δημοκρατικής ʼμυνας» σε κάθειρξη 18 ετών. Φυλακίστηκε για τρία περίπου χρόνια σε διάφορες φυλακές (Αβέρωφ, Επταπύργιο, Κορυδαλλός, Τρίκαλα) όπου έγραψε αντιστασιακά κείμενα καταγγέλλοντας το καθεστώς της δικτατορίας. Ένα από τα κείμενα αυτά, το »Γράμμα από τη φυλακή» δημοσιεύτηκε εκτενώς από τα μέσα ενημέρωσης του εξωτερικού και ένα άλλο με τίτλο »Η Ελλάδα μου» συμπεριλήφθηκε στην αντιστασιακή έκδοση »Νέα Κείμενα» που κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1971.

Το 1972, ενώ ήταν έγκλειστος στις φυλακές το πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης τον εξέλεξε τακτικό καθηγητή του Ποινικού Δικαίου και της Φιλοσοφίας του Δικαίου. Τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου, αποφυλακίστηκε για λόγους υγείας και διέφυγε στη Χαϊδελβέργη, όπου δίδασκε Ποινικό Δίκαιο και ταυτόχρονα συνέχιζε τον αντιδικτατορικό αγώνα.

Το 1974, επέστρεψε στην Ελλάδα μετά την πτώση της δικτατορίας, μετείχε στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, πρώτη μεταπολιτευτική κυβέρνηση, ως υπουργός Δημοσίων Έργων και ξανάρχισε την εργασία του στο πανεπιστήμιο. Την ίδια χρονιά, εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής Β’ Αθήνας με το ψηφοδέλτιο της Ένωσης Κέντρου – Νέες Δυνάμεις.

Τον Σεπτέμβριο του 1976, συμμετείχε στην ίδρυση της »Σοσιαλιστικής Πρωτοβουλίας», ενώ το 1978, με εισήγησή του η »Σοσιαλιστική Πρωτοβουλία» τερμάτισε τη δράση της και συσπειρώθηκε με τις δυνάμεις του ΠΑΣΟΚ

Το 1980, εντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ και το 1981 ανέλαβε διοικητής της Εθνικής Τράπεζας θέση στην οποία παρέμεινε για ένα χρόνο, έως το 1982 οπότε ανέλαβε υπουργός Δικαιοσύνης. Στις 13 Μαρτίου 1989, απείχε από την ψηφοφορία της πρότασης δυσπιστίας που είχε υποβάλει η ΝΔ κατά της κυβέρνησης με αποτέλεσμα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Παπανδρέου και τα μέλη του Εκτελεστικού Γραφείου να εισηγηθούν τη διαγραφή του, η οποία επικυρώθηκε την επομένη ημέρα από το Πειθαρχικό Συμβούλιο.

Στις 5 Οκτωβρίου 1989, επανεντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ, συμμετέχοντας στη σύνθεση του νέου οργάνου που συγκροτήθηκε με τίτλο Πολιτικό Συμβούλιο, για τη δημοκρατική συμπαράταξη ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου. Το 1990, ίδρυσε μαζί με άλλους νομικούς την οργάνωση »Δημοκρατική Ευθύνη Νομικών» για την προστασία των ατομικών ελευθεριών και των δημοκρατικών θεσμών και εξελέγη πρόεδρός της.

Στις 24 Σεπτεμβρίου 1990, στο 2ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, εξελέγη μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος.

Στις 5 Απριλίου 1992, εξελέγη βουλευτής στη Β’ εκλογική περιφέρεια Αθηνών, καταλαμβάνοντας την έδρα η οποία είχε εκκενωθεί μετά την έκπτωση του Δ. Τσοβόλα από το βουλευτικό αξίωμα.

Στις 17 Απριλίου 1994, στο 3ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, επανεξελέγη μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος.

Υπήρξε αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου για τη διεκδίκηση των οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, ενώ το 1996, ανέλαβε πρόεδρος της »Ενωμένης Εθνικής Αντίστασης», που είχε ιδρυθεί το 1974, από όλες τις αντιστασιακές οργανώσεις.

Το 1979, εξέδωσε το σύγγραμμα »Διάγραμμα Ποινικού Δικαίου» και το 1997, δημοσίευσε το βιβλίο »Ίχνη του χτες με το βλέμμα στο αύριο».

Κ. Παπούλιας: Το κενό θα γεμίσει δύσκολα

«Το κενό που αφήνει η απώλεια του Γεωργίου Αλέξανδρου Μαγκάκη δύσκολα θα γεμίσει» δήλωσε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας. «Ένας χαρισματικός νομικός, ένας παθιασμένος αγωνιστής της δημοκρατίας, ένας εμπνευσμένος πολιτικός που διακρίθηκε για την εντιμότητα, την αξιοπρέπεια, την ευαισθησία του στα θέματα δικαιωμάτων και ελευθεριών. Θα μας λείψουν οι ιδέες και η προσήλωσή του στους αγώνες για το καλό των άλλων» πρόσθεσε και εξέφρασε τα συλλυπητήριά του στους οικείους του.

Γ. Παπανδρέου: Παθιασμένος αγωνιστής

 

«Ο Γεώργιος – Αλέξανδρος Μαγκάκης υπήρξε ένας λαμπρός υπηρέτης της νομικής επιστήμης, αλλά και ένας παθιασμένος αγωνιστής της ελευθερίας και της δημοκρατίας» δήλωσε ο Πρωθυπουργός, εξαίροντας τη ζωή του και το έργο του. «Ο Γεώργιος – Αλέξανδρος Μαγκάκης υπήρξε ένας ενεργός πολίτης, που πορεύτηκε σε δύσκολες περιόδους για τη χώρα με παρρησία, θάρρος, ήθος. Στην οικογένειά του εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια» πρόσθεσε.

Ανδ. Λοβέρδος: Εφυγε ένας γνήσιος αγωνιστής της Δημοκρατίας

Τη βαθύτατη θλίψη του για το χαμό «του διαπρεπή Έλληνα και διεθνούς φήμης καθηγητή ποινικού δικαίου», Αλέξανδρου Μαγκάκη, ενός «γνήσιου αγωνιστή της Δημοκρατίας και ασυμβίβαστου ανθρώπου με τη δικτατορία», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, εξέφρασε ο υπουργός Υγείας, Ανδρέας Λοβέρδος.

Αντ. Σαμαράς: Μαχητής της αντιδικτατορικής πάλης

Τα ειλικρινή του συλλυπητήρια εξέφρασε στους οικείους του εκλιπόντος και ο πρόεδρος της ΝΔ, Αντώνης Σαμαράς.

«Ένας μαχητής της αντιδικτατορικής πάλης, της Δημοκρατίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ο καθηγητής και πρώην υπουργός Γεώργιος Αλέξανδρος Μαγκάκης δεν είναι πια μαζί μας. Οι Έλληνες θα θυμούμαστε, πάντα, την αφοσίωσή του σε αρχές και αξίες, τους αγώνες του για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, το ήθος που τον χαρακτήριζε», αναφέρει ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Γ. Καρατζαφέρης: Εφυγε η προσωποποίηση της ηθικής

«Έφυγε η προσωποποίηση της ηθικής, ένας από τους μεγάλους αγωνιστές της Δημοκρατίας και εξαιρετικός δάσκαλος» δήλωσε ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ Γιώργος Καρατζαφέρης. «Απευθύνω στους οικείους του τα θερμά μου συλλυπητήρια» πρόσθεσε.

ΣΥΝ: Χάθηκε ένας αγωνιστής

«Χάθηκε ένας αγωνιστής της δημοκρατίας και των ατομικών ελευθεριών. Πανεπιστημιακός με σημαντικό ακαδημαϊκό έργο. Δικηγόρος με έντονη πολιτική δράση. Ιδιαίτερα στην περίοδο του ανένδοτου αγώνα και της δικτατορίας υπερασπίστηκε φοιτητές, εργάτες και άλλους πολιτικά διωκόμενους» αναφέρει σε ανακοίνωσή του το Γραφείο Τύπου του Συνασπισμό, εκφράζοντας θερμά συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του.

Φ. Κουβέλης: Κορυφαίος αγωνιστής και πολιτικός

«Εκφράζω τη βαθιά μου θλίψη για το θάνατο του κορυφαίου νομικού, αγωνιστή του αντιδικτατορικού αγώνα και πολιτικού που έδωσε σημαντικές μάχες για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία. Τα θερμά μου συλλυπητήρια στους οικείους του» δήλωσε ο πρόεδρος της Δημοκρατικής Αριστεράς Φώτης Κουβέλης.

Ντ. Μπακογιάννη: Αγωνιστής της ελευθερίας

«Με θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια του Γεώργιου Αλέξανδρου Μαγκάκη, διακεκριμένου νομικού, πανεπιστημιακού δασκάλου και αγωνιστή της ελευθερίας, ο οποίος πρωτοστάτησε στον αγώνα κατά της χούντας» δήλωσε η πρόεδρος της Δημοκρατικής Συμμαχίας Ντόρα Μπακογιάννη. «Την περαιτέρω πορεία του μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας χαρακτήρισε η υψηλού επιπέδου προσφορά του στο δημόσιο βίο, η μετριοπάθεια και το ήθος του» πρόσθεσε, εκφράζοντας τα συλλυπητήριά της στους συγγενείς του εκλιπόντος.

 

Advertisements

Και όμως δεν φταίνε οι φοιτητές!

Παρακολουθώ με ενδιαφέρον τον όποιο διάλογο αναπτύσσεται γύρω από το νέο νόμο πλαίσιο για την Ανώτατη Εκπαίδευση.

Δεν θα μπορούσε να γίνει και διαφορετικά. Ειδικά για όσους από εμάς η πολιτική ενηλικίωση μας έγινε στα Πανεπιστήμια και στα Αμφιθέατρα, την περίοδο που σαν φοιτητές και συνδικαλιστές, δίναμε τη μάχη μας ια την εφαρμογή και υλοποίηση του πρωτοποριακού ν. 1268/82. Του νομοσχεδίου που σφράγισε τη δημοκρατική έξοδο του ελληνικού πανεπιστημίου από τον μεσαίωνα της καθηγητικής έδρας, που κατοχύρωσε την ισότιμη συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων όλων των φορέων της πανεπιστημιακής κοινότητας, που τα έδωσε νέες οργανωτικές δομές αλλά και δυνατότητες να αναπτύξουν την έρευνα προκειμένου να αποτελέσουν το στήριγμα μιας νέας μεγάλης προσπάθειας της χώρας.

Έζησα και σαν πρόεδρος του Συλλόγου Φοιτητών του Χημικού, και σαν μέλος της ΦΕΑΠΘ και της ΕΦΕΕ, και σαν μέλος του Γραφείου Σπουδάζουσας της Ν. ΠΑΣΟΚ, εκείνη την εποχή και εκείνες τις προσπάθειες που οδήγησαν και σε μεγάλες νίκες, αλλά και σε ήττες στη διαδικασία εφαρμογής του νόμου.

Έζησα και την καθημερινή αγωνία να ανταποκριθούμε σαν εκπρόσωποι των φοιτητών στις συμμετοχικές διαδικασίες που αφορούσαν είτε στην εκλογή των οργάνων διοίκησης, είτε στη κρίση του εκπαιδευτικού έργου των καθηγητών, είτε στη διαμόρφωση των νέων προγραμμάτων σπουδών.

Δεν με βρίσκουν σύμφωνο αρκετές από τις προβλέψεις του νέου νόμου. Σύμφωνα με την Υπουργό είναι ένας νόμος που αλλάζει ισορροπίες και προβλέπει «επαναστατικές αλλαγές». Είναι σίγουρα ένας νόμος με πολλές ελλείψεις και μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Το πέρασμα της διοίκησης και των αποφάσεων σε ένα ολιγομελές όργανο με «υπέρ-εξουσίες» και την παντελή κατάργηση της φοιτητικής συμμετοχής.

Το πρώτο είναι σίγουρο ότι θα δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα. Το δεύτερο ( η κατάργηση της φοιτητικής συμμετοχής) συνοδεύτηκε από μια επίθεση κατά των φοιτητών και των φοιτητικών παρατάξεων περί συναλλαγής και διαπλοκής που και υπερβολική είναι και σε λάθος κατεύθυνση βρίσκεται.

Το ότι σε πολλές σχολές αναπτύχθηκαν φαινόμενα πελατειακών σχέσεων ανάμεσα σε συνδικαλιστές και καθηγητές είναι  δεδομένο. Το ότι έγιναν αμοιβαίες «εξυπηρετήσεις» είναι γνωστό. Το ότι παραβιάστηκαν πολλές φορές οι αρχές της ισονομίας είναι γεγονός. Αλλά τους εκφραστές αυτών των πελατειακών σχέσεων τους εξέθρεψαν τα ίδια τους τα κόμματα και πολλές φορές και οι ίδιοι οι πολιτικοί τους «πατρόνες» στην προσπάθεια να αποκτήσουν στηρίγματα στις πολιτικές νεολαίες. Το ότι καθηγητές υπηρετούν τα πολιτικά κόμματα ενώ την ίδια στιγμή μπορεί να διδάσκουν τα «περί αντικειμενικότητας της επιστήμης» είναι γεγονός. Αλλά δεν φταίει άλλος από την ίδια την πολιτεία, το ίδιο το πολιτικό σύστημα που τους δίνει το δικαίωμα αυτό.

Αν η λειτουργία των φοιτητικών παρατάξεων είναι λάθος, όφειλαν τα κόμματα –υπό την προστασία των οποίων  λειτουργούν – να την αλλάξουν.

Αν ορισμένοι από τους συνδικαλιστές εξελίχθηκαν σε φορείς διαπλοκής, όφειλαν τα κόμματα τους να τους απομακρύνουν. Και μη μου πει κανείς τα περί αυτονομίας και ανεξάρτητης λειτουργίας του ενός από το άλλο!

Το να πανηγυρίζει η Υπουργός για το ότι οι φοιτητές δεν θα συμμετέχουν στην εκλογή των οργάνων διοίκησης είναι αν μη τι άλλο, προβληματικό!

Η δημοκρατία απαιτεί συμμετοχή. Το Πανεπιστήμιο του αύριο δεν μπορεί να είναι χτισμένο στη λογική των ολίγων και εκλεκτών που αποφασίζουν για τα πάντα, ούτε να στηρίζεται σε εξωπανεπιστημιακούς κύκλους προκειμένου να χαράξει τη στρατηγική του. Τι λογική μπορεί να έχει ο αποκλεισμός των φοιτητών αλλά και επί της ουσίας και των εκπαιδευτικών (που ψηφίζουν μόνο για την εκλογή των 9 μελών του Συμβουλίου), όταν εμπλέκεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση π.χ. στη διοίκηση του;

Τι λογική μπορεί να έχει η δημιουργία «εδρών χορηγών» πέρα από την κατευθυνόμενη έρευνα αλλά και εκπαίδευση στα πρότυπα των επιχειρησιακών στόχων των χορηγών; Άλλο η σύνδεση του Πανεπιστημίου με τις ανάγκες της κοινωνίας και του λαού και άλλο η εξυπηρέτηση των αναγκών μεγάλων – για παράδειγμα – πολυεθνικών εταιρειών που έχουν τη δυνατότητα να κάνουν χορηγίες, με το αζημίωτο βέβαια.

Η στοχοποίηση των φοιτητών αλλά και των φοιτητικών παρατάξεων είναι λάθος ουσίας και τακτικής. Και προδίδει και εκνευρισμό και φόβο αλλά και προχειρότητα στο σχεδιασμό μιας πολιτικής που εκ των πραγμάτων πρέπει να βρει συμμάχους. Αλλιώς πως θα υλοποιηθεί ένας νόμος; Από ποιους θα στηριχθεί;

 Γιατί μπορεί κάποιοι να πανηγυρίζουν για την αυξημένη πλειοψηφία με την οποία ψηφίστηκε ο νόμος στη Βουλή (προσωπικά με προβληματίζει), αλλά δεν εφαρμόζουν τα κόμματα τους νόμους στα Πανεπιστήμια.

Το χειρότερο απ’ όλα είναι η αίσθηση της «αυθεντίας» που διαμορφώνουν αμυνόμενοι οι κατά καιρούς Υπουργοί Παιδείας, ενώ θα έπρεπε αντίθετα να αποδεχτούν και την έλλειψη επαρκών γνώσεων για τη λειτουργία των Πανεπιστημίων και την έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης και την αδυναμία κεντρικού σχεδιασμού. Γιατί το φύτεμα πανεπιστημιακών σχολών σε κάθε πόλη ανάλογα με την εκλογική επιρροή του εκλεγόμενου Υπουργού δεν το νομιμοποίησαν οι φοιτητές, αλλά οι ίδιοι οι πολιτικοί.

Επειδή κανένας νόμος δεν είναι θέσφατο, καλό θα ήτανε να ξανασυζητηθούν σημεία του που πρέπει να διαφοροποιηθούν. Εκτός και αν καταλήξουμε σε μια αντιπαράθεση με πείσμα μόνο για το πείσμα και χωρίς ουσία.

Για όσους θέλουν να μελετήσουν περισσότερο το θέμα, μπορούν να βρούνε εδώ τους προηγούμενους νόμους και να κάνουν τις συγκρίσεις τους.

Νόμοι

 

 

 

Η επόμενη ημέρα της Συνδιάσκεψης

Το ότι το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στο κέντρο μιας βαθιάς ιδεολογικής, πολιτικής και οργανωτικής κρίσης είναι γνωστό. Οι αιτίες έχουν συζητηθεί και αναλυθεί πολλές φορές, αλλά η αδυναμία να δοθούν πειστικές απαντήσεις και λύσεις στα υπαρκτά προβλήματα οξύνει το πρόβλημα και θέτει επί της ουσίας ακόμη και ζήτημα ύπαρξης του κόμματος.

Η τελευταία συνδιάσκεψη, με πλήρως υποβαθμισμένα τα χαρακτηριστικά μιας κορυφαίας πολιτικής διαδικασίας, ήρθε να επιβεβαιώσει την κρισιμότητα των στιγμών που ζει το μεγαλύτερο – ακόμα – σοσιαλιστικό κόμμα της Ευρώπης.

37 χρόνια μετά την ίδρυση του το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να απαντήσει πειστικά σε ερωτήματα όπως:

Τι εκφράζει και ποιους έχει συμμάχους;

Πως ταυτίζεται ο τίτλος του κόμματος με τις ακολουθούμενες πολιτικές αλλά και τις απόψεις που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του;

Τι στοχεύει στρατηγικά και πως θα το υλοποιήσει;

Ποιος είναι ο ρόλος των μελών του και των οργάνων του;

Ποια είναι η σχέση με την Κυβέρνηση – σαν κόμμα εξουσίας – και πως το κόμμα θεσμικά θα μπορεί να συμμετάσχει στη λήψη των αποφάσεων;

Η αναγκαιότητα του Συνεδρίου είναι πασιφανής και ίσως το μοναδικό θετικό γεγονός που προέκυψε από τη Συνδιάσκεψη είναι η εξαγγελία του για την ερχόμενη Άνοιξη, με το άνοιγμα των προσυνεδριακών διαδικασιών.

Ένα Συνέδριο στη συγκεκριμένη συγκυρία θα πρέπει να διασφαλίσει και τον ουσιαστικό και δημοκρατικό διάλογο στο εσωτερικό του κόμματος, αλλά και τη δημοκρατική σύνθεση του σώματος. Άρα σοβαρή και ουσιαστική προετοιμασία των κειμένων για συζήτηση, διαδικασίες με πολιτικά χαρακτηριστικά και δυνατότητα αποφάσεων. Εκλεγμένοι Σύνεδροι και όχι διορισμένοι, από διαδικασίες με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, και εκλογή όλων των ενδιάμεσων οργάνων, με βάση το μητρώο μελών που θα έχει ολοκληρωθεί με την έναρξη των διαδικασιών. Θα μου πείτε τα αυτονόητα… Αλλά πολλές φορές και τα αυτονόητα στην πολιτική γίνονται ζητούμενα.

Και κάτι τελευταίο:

Αυτή τη στιγμή και κάτω από το βάρος των εξελίξεων αλλά και των αποτελεσμάτων των ασκούμενων κυβερνητικών επιλογών, η τάση αδρανοποίησης των στελεχών του ΠΑΣΟΚ αποκτά χαρακτηριστικά «χιονοστιβάδας».  Η απογοήτευση οδηγεί σε αδράνεια, μη συμμετοχή και υπολειτουργία των οργανώσεων. Οι διαδικασίες για το Συνέδριο θα πρέπει να αποκτήσουν μαζικά χαρακτηριστικά προκειμένου να «ακουστεί» δυνατά η φωνή της βάσης.