Η πτώση του τείχους!

Στη φωτογραφία του Sven Simon, ο Γκορμπατσόφ (αριστερά) με τον ηγέτη της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας (ΛΔΓ) Ερικ Χόνεκερ ένα μήνα πριν από την πτώση του Τείχους, κατά τη διάρκεια στρατιωτικής παρέλασης για τα 40 χρόνια από την ίδρυση της ΛΔΓ

Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου δεν ήταν μεγάλη είδηση στη Ρωσία. Ούτε αποτέλεσε έκπληξη. Ήταν η λογική συνέπεια της διαδικασίας που ξεκίνησε στη Μόσχα το 1985, όταν ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ ήλθε στην εξουσία.

Το 1989, η «περεστρόικα» βρισκόταν σε πλήρη άνθηση. Ο Αντρέι Ζαχάροφ, ο πιο διάσημος διαφωνών της Ρωσίας, είχε επιστρέψει από την υποχρεωτική εξορία του στο Γκόρκι και είχε εκλεγεί στο πρώτο σοβιετικό κοινοβούλιο. Απαγορευμένες ταινίες και βιβλία είχαν έλθει στο προσκήνιο. Οι Ρώσοι είχαν αρχίσει να ταξιδεύουν στη Δύση.

Η ιδέα να σταλούν άρματα μάχης για να παταχθούν οι βελούδινες επαναστάσεις στην ανατολική Ευρώπη ήταν αδιανόητη. Ο Γκορμπατσόφ είχε πει από το 1985 στους κομμουνιστές ηγέτες της ανατολικής Ευρώπης ότι η Μόσχα δεν θα παρενέβαινε στις εσωτερικές τους υποθέσεις. Εκείνοι δεν τον πίστεψαν ή δεν ήθελαν να μοιραστούν τα νέα με τους πολίτες τους – γιατί μόλις θα έφευγαν οι σοβιετικοί στρατιώτες και οι σοβιετικές επιδοτήσεις, οι μέρες τους ήταν μετρημένες.

Όταν ο Γκορμπατσόφ επισκέφθηκε την Πράγα το 1987, ο τσεχικός λαός τού ζήτησε να μείνει. Στο πρόσφατο θεατρικό έργο του Τομ Στόπαρντ με τίτλο «Rock ‘n’ Roll», ο Γιαν, ο Τσέχος πρωταγωνιστής, εξηγεί σε ένα βρετανό δημοσιογράφο: «Οταν ο Γκορμπατσόφ και η όμορφη Ραϊσα χαμογελούν και χαιρετούν, οι Τσέχοι τρελαίνονται. Όταν ήμασταν μεταρρυθμιστές, οι Σοβιετικοί εισέβαλαν. Τώρα που μεταρρυθμιστές είναι οι Σοβιετικοί, ανακαλύπτουν ένα βαθύ σεβασμό για το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Τσέχων».

Ο Γκορμπατσόφ είχε τον δικό του «Γιαν». Ο καλύτερος φίλος του στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας ήταν ο Ζντένεκ Μλίναρ, ένας νεαρός Τσέχος κομμουνιστής που αργότερα έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην Άνοιξη της Πράγας. (Στη συνέχεια εκδιώχθηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα, κι ύστερα από τη χώρα).

Όταν ο Γκορμπατσόφ έγινε ΓΓ του Κομμουνιστικού Κόμματος, ο Μλίναρ ήταν ένας από τους λίγους ξένους που τον γνώριζαν καλά: «Μιλάμε για έναν άνθρωπο που αποδίδει μεγαλύτερη σημασία στη δική του εμπειρία απ’ ό,τι σ’ αυτά που είναι γραμμένα στα χαρτιά».

Η παιδική ηλικία του Γκορμπατσόφ στο χωριό Πριβόλνοε της νότιας Ρωσίας διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τις ευαισθησίες του. Και οι δύο παππούδες του έπεσαν θύματα της σταλινικής καταστολής. Ο ένας αντέδρασε στην κολεκτιβοποίηση και τον έστειλαν να κόβει δέντρα στη Σιβηρία το 1934. Ο άλλος συμμορφώθηκε με τη νέα αγροτική πολιτική, αλλά συνελήφθη το 1937 ως «εχθρός του λαού». Τα βασανιστήρια που υπέστη κατά την ανάκριση και οι οικογενειακές ιστορίες για τον λιμό που προκάλεσε η κολεκτιβοποίηση σε μια από τις πιο γόνιμες περιοχές της Ρωσίας σημάδεψαν για πάντα τον Γκορμπατσόφ.

Η αρχή της πολιτικής σταδιοδρομίας του Γκορμπατσόφ συνέπεσε με τις καταγγελίες του Χρουστσόφ για τη λατρεία προσωπικότητας επί Στάλιν και με τις προσπάθειες αποσταλινοποίησης της χώρας. Το 1967, ο Μλίναρ πήγε μυστικά να δει και να μιλήσει με τον παλιό του φίλο από το πανεπιστήμιο. Μοιράστηκαν τις σκέψεις και τα συναισθήματα που ενέπνευσαν τόσο την Άνοιξη της Πράγας όσο και τα ανοίγματα της Ρωσίας. Οταν όμως τα σοβιετικά τανκς εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία, τον Αύγουστο του 1968, όλες οι ελπίδες που είχαν δημιουργηθεί συνετρίβησαν. Ο Μλίναρ, μαζί με άλλους μεταρρυθμιστές, εστάλη στη Μόσχα και υποχρεώθηκε να υπογράψει ένα πρωτόκολλο πολιτικής παράδοσης. Το αποκάλεσαν «εξομάλυνση». Φυσικά δεν επρόκειτο για τίποτα τέτοιο.

Ο Γκορμπατσόφ δεν αντέδρασε τότε. Όταν επισκέφθηκε όμως τον επόμενο χρόνο την Πράγα, αποφάσισε να εμπιστευτεί τα δικά του μάτια. Δεν πήγε να δει τον Μλίναρ, που δούλευε πια σ’ ένα μουσείο, κάτι τέτοιο θα αποτελούσε πολιτική αυτοκτονία. Είδε όμως αντισοβιετικά συνθήματα και εχθρικούς εργάτες που αρνούνταν να μιλήσουν στους ρώσους επισκέπτες. «Ένιωσα ότι η σοβιετική δράση είχε καταδικαστεί από το λαό», θα έλεγε αργότερα.

Από πολλές απόψεις, η περεστρόικα του Γκορμπατσόφ ήταν μια καθυστερημένη εκπλήρωση της Άνοιξης της Πράγας. Το επίτευγμά του ήταν ότι διατύπωσε δημοσίως αυτά που οι πολίτες έλεγαν ιδιωτικώς για χρόνια: ότι οι άνθρωποι στη Δύση ζούσαν καλύτερα από αυτούς στην ΕΣΣΔ, ότι η σοβιετική οικονομία δεν πήγαινε καλά, ότι «δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε έτσι». Όλα αυτά ήταν προφανή. Το να τα ομολογήσεις όμως ανοιχτά ήταν ένα τεράστιο επίτευγμα.

Πηγή: The Economist, ΑΠΕ-ΜΠΕ

Αυτήν την Ευρώπη ΔΕΝ ΤΗ ΘΕΛΩ!

Καταπέλτης για τις συνθήκες κράτησης στην Ευρώπη(CTP) είναι ο απολογισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων.

Με αφορμή τα είκοσι χρόνια λειτουργίας της η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι κρατούμενοι στοιβάζονται σε άθλια κτίρια, ενώ τα βασανιστήρια που λαμβάνουν χώρα στα «σωφρονιστικά» ιδρύματα ξεπερνούν κάθε φαντασία. Σύμφωνα με τις τελευταίες στατιστικές του πανευρωπαϊκού οργανισμού, περισσότερα από 1,7 εκατομμύρια άτομα τελούσαν υπό κράτησιν στην Ευρώπη το 2007.

Oι ειδικοί της Επιτροπής επισκέφτηκαν φυλακές, αστυνομικά τμήματα, κέντρα κράτησης και ψυχιατρικές κλινικές 47 χωρών μελών των 27 χωρών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης και κατέγραψαν τα σημαντικότερα προβλήματα.

«Ατιμωρησία, υπερπληθυσμός και βασανιστήρια υπονομεύουν τα σωφρονιστικά συστήματα όλης της Ευρώπης», σύμφωνα με τον Ιταλό πρόεδρο της CTP, Μάουρο Πάλμα, ο οποίος θεωρεί ότι η «ανέγερση νέων φυλακών δεν αποτελεί λύση» και προσθέτει ότι «πρέπει να σκεφτούμε άλλες μορφές επιβολής ποινών». 

  Εξευτελισμός και… χειρουργικός ευνουχισμός

Οι διαπιστώσεις της επιτροπής για τις φυλακές της Δυτικής Ευρώπης προκαλούν σοκ. Στην Τσεχική Δημοκρατία, συνηθίζεται ο υποχρεωτικός χειρουργικός ευνουχισμός δεκάδων καταδικασμένων για σεξουαλικά εγκλήματα.

Η χρησιμοποίηση ξυλοδαρμών, χειροπέδων και λουριών είναι καθημερινό φαινόμενο σε Ουγγαρία και Μολδαβία, ενώ συνωστισμό πολλών κρατουμένων σε μικρά κελιά με κακό εξαερισμό μπορεί κανείς να συναντήσει στη Λετονία, ενώ παρόμοιο φαινόμενο παρατηρείται και στη χώρα μας. Στην Ελλάδα οι κίνδυνοι που διατρέχουν τα άτομα σε καθεστώς προσωρινής κράτησης χαρακτηρίζονται «σημαντικοί».

Βασανιστές με φαντασία

Η Τσετσενία προσφέρει ευρύ φάσμα κακοποιήσεων, ηλεκτροσόκ, εγκαύματα, ασφυξία, εξαφανίσεις, για τις οποίες η Μόσχα έχει καταδικασθεί αναρίθμητες φορές από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Μπαστούνια του μπέιζμπολ και μεταλλικές μπάρες χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της ανάκρισης στη Βοσνία.

Στην ΠΓΔΜ οι κρατούμενοι παραμένουν δεμένοι στα κρεβάτια τους για μεγάλα διαστήματα.

Στην Ελβετία, η CPT ενημερώθηκε για την εφαρμογή τεχνικών πρόκλησης ασφυξίας.

Στη Φινλανδία, κρατούμενοι δεν έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τις τουαλέτες τη νύκτα.

Εδώ και έναν χρόνο, η επιτροπή εξέφρασε την ανησυχία της για ένα βρετανικό νομοσχέδιο που παρατείνει στις 42 ημέρες τη διάρκεια προσωρινής κράτησης ατόμων που θεωρούνται ύποπτα για τρομοκρατική δράση. Παρά τις ενστάσεις, το νομοσχέδιο έχει γίνει νόμος της Βρετανίας.

Πολλές χώρες στην Ευρώπη ακολουθούν τις συστάσεις της Επιτροπής, λαμβάνοντας μέτρα για τη βελτίωση των συνθηκών κράτησης, αλλά υπάρχουν και άλλες που δεν επιτρέπουν καν την επίσκεψη ειδικών της CTP στις φυλακές τους όπως η Νότια Οσετία και το ψευδοκράτος στη βόρεια κατεχόμενη Κύπρο.

Οι γιατροί της επιτροπής ζήτησαν επίσης το 2008 από την Άγκυρα τον τερματισμό «της απομόνωσης του πρώην ηγέτη του PKK Αμπντουλάχ Οτσαλάν», του μοναδικού κρατουμένου της φυλακής του Ιμραλί, καθώς θεωρείται ότι κινδυνεύει η διανοητική του υγεία, χωρίς φυσικά να εισακουστούν οι εκκλήσεις τους.